René Diekstra: Opvoeden, de eerste stap

René Diekstra is psycholoog en onderzoeker aan de Haagse Hogeschool.

Mijn trein komt ruim een kwartier te laat aan op Rotterdam Centraal. Ik kan het nog nét redden om op tijd met mijn lezing in de Doelen te beginnen. Tenminste, als ik flink doorstap. Op de Weena staat het voetgangersstoplicht op rood. Terwijl ik gehaast kom aanlopen, overweeg ik of ik toch over zal steken. Dan valt mijn oog op een moeder met 2 jonge kinderen aan de overkant. Ze staan netjes te wachten tot het licht groen wordt. In een flits zie ik mezelf, volwassen man, ondanks het rode licht toch oversteken terwijl moeder en kinderen zich keurig aan de regels houden.

Innerlijk conflict

Dat roept op slag een innerlijk conflict op. Ik wil eigenlijk oversteken, maar vind ook dat ik het niet kan maken. Dan springt het licht gelukkig op groen. Terwijl ik nu reglementair oversteek, denk ik aan het voorbeeld dat ik aan die kinderen zou hebben gegeven als ik gewoon door rood was gelopen. En aan de mate waarin ik het opvoeden voor de moeder lastiger zou hebben gemaakt. Door mijn 'roodlichtgedrag' neemt de waarschijnlijkheid toe dat ook die kinderen vroeger of later verkeersregels aan hun laars lappen, zeker als hun moeder er niet bij is.

Permanent voorbeeld en opvoeder

Terwijl ik me voorthaast bedenk ik dat ik, of ik het nu wil of niet, als willekeurige volwassene ten opzichte van alle willekeurige kinderen die ik op mijn weg tegenkom, altijd ook voorbeeld en opvoeder ben. In gunstige of ongunstige zin. Anders gezegd, alle volwassenen dragen op allerlei momenten verantwoordelijkheid voor de opvoeding voor allerlei kinderen.

Onontkoombare verantwoordelijkheid

Maar hoe bewust zijn de volwassenen van deze wereld zich van deze onontkoombare verantwoordelijkheid? En hoe goed zijn ze uitgerust om die verantwoordelijkheid zó uit te oefenen dat ze meer gunstig dan ongunstig uitwerkt? Van Mahatma Gandhi is bekend dat hij ooit tegen een ouder zei dat als het op opvoeden aankomt ‘wij de verandering moeten zijn die we bij onze kinderen willen zien’.

De opvoeder opvoeden

Opvoeden is daarmee in belangrijke mate een kwestie van opvoeden van de opvoeder. Gandhi heeft ook herhaaldelijk opgemerkt dat opvoeden niet alleen een kwestie van liefde en bewustzijn is, maar ook een kwestie van kennis en vaardigheid. Hoe meer opvoeders weten en begrijpen van ontwikkeling en opvoeding, hoe groter de kans dat ze met kinderen omgaan op een manier die hun ontwikkeling bevordert. Recent onderzoek ondersteunt die opvatting. Rest ons nog om als samenleving de vraag te beantwoorden hoe de opvoeding van opvoeders ter hand te nemen. Het zou overigens al heel wat zijn als we dat met zijn allen als de eerste stap gaan zien.