Trees Pels: Laat ook nieuwe Nederlanders als opvoeders aan het roer

Trees Pels is onderzoeker bij het Verwey-Jonker Instituut en bijzonder hoogleraar ‘Opvoeden in de multi-etnische stad’ aan de VU.

De drempel naar professionele steun is hoog

Elke ouder breekt zich wel eens het hoofd over de opvoeding. We nemen in zo’n geval het liefst onze intimi in vertrouwen, onze partner, zus, vriend(in), de leerkracht van ons kind. Pas als we er niet meer uitkomen nemen we de drempel naar professionele hulp. Maar hier scheiden zich de wegen: ouders van niet-westerse afkomst kennen veel meer aarzeling en angst om dit te doen. Bovendien breken ze de behandeling vaker af. Zij en hun kinderen komen daardoor pas in het zicht van de zorg als de problemen al levensgroot zijn. En als alleen nog een zware en soms zelfs justitiële aanpak rest.

Angst voor afwijzing

Hebben allochtone ouders meer moeite om ‘de vuile was buiten te hangen’, of om deskundigen in de arm te nemen, zoals vaak wordt gedacht? Ik zou het anders willen formuleren: bij hen leeft meer angst niet serieus te worden genomen, angst voor onbegrip of zelfs afwijzing van de eigen manier van doen. Zoals een Marokkaanse moeder in een van mijn onderzoeken het omschrijft: ‘Er moeten geen vooroordelen in zitten over een bepaalde groep, dat iemand de schuld krijgt’. De realiteit is echter anders: of het nu om buurtoverlast gaat, criminaliteit of radicalisering, steevast strekt het wijzende vingertje zich naar de ouders uit.

En voor aanpassingsdwang

De toon is daarbij hard geworden: weg met de softe aanpak van nalatige opvoeders, desnoods verplichte opvoedingsondersteuning en sancties bij weigering! De roep om dwang en drang suggereert dat ouders wars zijn van hulp. Ik zou eerder zeggen: zij zijn wars van de zondebokrol, van paternalisme, van de neiging van professionals om hen als opvoeders te willen beschaven naar hun eigen model. Een Marokkaanse vader: ‘Je moet zeker niet, wat heel veel mensen doen, beetje voorschrijven dit moet je doen dat moet je niet doen. Je weet gewoon dat dat niet werkt.’

Centra voor Jeugd en Gezin: gooi het roer om

Hulp kan alleen maar wortel schieten als ook geluisterd wordt naar de ervaringen en opvattingen van de ouders. Vrijwilligers en professionals uit eigen kring beginnen in dit ‘gat in de markt’ te springen. Zij weten de ouders wel te bereiken. Zoals vaker gebeurt komt de innovatie van onderop. Maar we moeten waken voor gescheiden circuits. Hier ligt een belangrijke taak voor de Centra voor Jeugd en Gezin, die opvoedsteun voor iedereen dichter bij huis moeten brengen. Hun succes staat of valt met het vermijden van paternalisme, en het serieus nemen van vragen en initiatieven vanuit de gemeenschappen die zij bedienen.